RobertTECHNIEK · BEELD · NIEUWSGIERIGHEID

FOTOTECHNIEK · PERSPECTIEF

Perspectief en brandpuntsafstand.

Met groothoek lijkt de achtergrond verder weg. Met een langere brandpuntsafstand lijkt diezelfde achtergrond juist naar voren te komen.

Vaak wordt dat ‘compressie’ genoemd. Maar de lens drukt niets samen. Het perspectief wordt bepaald door waar de camera staat.

Beeldbron

Dan Cristian Pădureț · Pexels License. Webversie en uitsnede voor deze header.

Dit is het plan.

Voor dit experiment fotografeer ik de oude stadspoort bij De Wijde Wellen in Harderwijk. Ik sta aan de buitenzijde van de stadsmuur en fotografeer door de poort naar de bebouwing erachter.

Vijf posities. Eén vast kader. Twee series.

In beide series is de poort uiteindelijk even groot in beeld. Alleen de manier waarop dat beeld tot stand komt, verschilt.

Dit is het resultaat.

Serie 1 — zoom én afstand veranderen.

Voor elke foto kies ik eerst een zoomstand: 0,5×, 1×, 1,5× en 2×. Daarna loop ik zo ver naar achteren dat de poortopening telkens even groot in beeld staat. Op dat punt maak ik de foto en markeer ik mijn camerapositie op de grond. Die vier posities noem ik P1 tot en met P4.

De posities P2, P3 en P4 gebruik ik straks opnieuw in serie 2.

Hieronder: P1 → P4 · 0,5× → 2× · poort steeds even groot in beeld

0,5× zoom · positie P1
Poortopening en bebouwing erachter, gefotografeerd vanaf positie P1 met 0,5× zoom.
1× zoom · positie P2
Poortopening en bebouwing erachter, gefotografeerd vanaf positie P2 met 1× zoom.
1,5× zoom · positie P3
Poortopening en bebouwing erachter, gefotografeerd vanaf positie P3 met 1,5× zoom.
2× zoom · positie P4
Poortopening en bebouwing erachter, gefotografeerd vanaf positie P4 met 2× zoom.

Serie 2 — afstand verandert, zoom blijft 1×.

Voor de tweede serie gebruik ik opnieuw de eerder gemarkeerde posities P2, P3 en P4 en voeg ik nog één positie verder naar achteren toe: P5. P1 sla ik over: vanaf die dichtstbijzijnde positie past de poort bij 1× zoom niet volledig in beeld.

Alle vier de foto's, van P2 tot en met P5, maak ik op de 1×-zoomstand.

Van P2 naar P5 loop ik steeds verder van de poort weg. Daardoor wordt de poort in de oorspronkelijke opname kleiner en komt er steeds meer van de omgeving in beeld.

P2 gebruik ik als referentie. Uit de opnamen vanaf P3, P4 en P5 snijd ik in de nabewerking een steeds kleiner gedeelte rond de poortopening uit, met daarin ook de achtergrond die door de poort zichtbaar is. Die uitsneden laat ik hieronder vergroot zien.

Er wordt nergens ingezoomd: alle vier de foto's zijn op 1× gemaakt. Alleen de camerapositie verandert.

1× zoom · positie P2
Volledig beeld · referentie
Volledige 1×-opname vanaf positie P2; het warme kader markeert het beeldgebied dat hieronder wordt getoond.
volledig beeld ↓Poortopening en bebouwing erachter, gefotografeerd vanaf positie P2 met 1× zoom.
1× zoom · positie P3
Originele opname
Volledige 1×-opname vanaf positie P3; het warme kader markeert het beeldgebied dat hieronder wordt getoond.
uitsnede vergroten ↓Poortopening en bebouwing erachter, gefotografeerd vanaf positie P3 met 1× zoom.
1× zoom · positie P4
Originele opname
Volledige 1×-opname vanaf positie P4; het warme kader markeert het beeldgebied dat hieronder wordt getoond.
uitsnede vergroten ↓Poortopening en bebouwing erachter, gefotografeerd vanaf positie P4 met 1× zoom.
1× zoom · positie P5
Originele opname
Volledige 1×-opname vanaf positie P5; het warme kader markeert het beeldgebied dat hieronder wordt getoond.
uitsnede vergroten ↓Poortopening en bebouwing erachter, gefotografeerd vanaf positie P5 met 1× zoom.

Wat zágen we nu precies?

De poortopening blijft in de vier foto's hierboven, van P1 tot en met P4, even groot in beeld. De achtergrond niet: die verandert zichtbaar.

Naarmate ik verder naar achteren ga, zie ik door dezelfde poortopening een kleiner deel van de achtergrond. Daardoor lijkt die achtergrond dichterbij te komen.

Ook in serie 2 verandert de achtergrond zichtbaar, terwijl alle foto's met dezelfde 1×-zoomstand zijn gemaakt.

Het uitsnijden achteraf verandert het perspectief niet; het zorgt er alleen voor dat de poort in serie 2 weer even groot wordt weergegeven als in serie 1.

Wat déden we nu precies?

Poort links, P1 tot en met P5 steeds verder naar achteren. Serie 1: P1 0,5×, P2 1×, P3 1,5× en P4 2× zoom. Serie 2: P2 tot en met P5 steeds 1× zoom. P2, P3 en P4 zijn gedeelde posities; P1 valt af omdat de poort met 1× niet volledig past, P5 is extra.
Over de zoomstanden van de iPhone

De iPhone 12 gebruikt voor 0,5× en 1× twee verschillende camera’s. De standen 1,5× en 2× zijn digitale uitsneden van de 1×-camera.

Voor deze proef is dat geen probleem. Het gaat hier niet om lenskwaliteit, maar om de beeldhoek en vooral om wat er gebeurt wanneer de camerapositie verandert.

Waarom gebeurt dit?

Serie 1: zoom én standpunt veranderen.

Bij serie 1 zoom ik verder in én loop ik verder naar achteren om de poort even groot in beeld te houden.

Het inzoomen verkleint de beeldhoek. Maar het veranderde standpunt verandert het perspectief.

Vanaf grotere afstand zie je door dezelfde poortopening een kleiner gedeelte van de achtergrond.

Serie 2: zoom blijft 1×, standpunt verandert.

In serie 2 blijft de zoomstand steeds 1×. Alleen mijn positie verandert.

Toch verandert de verhouding tussen poort en achtergrond. Daarmee wordt zichtbaar dat het perspectiefeffect al ontstaat door het verplaatsen van de camera — zonder dat er wordt ingezoomd.

Schematische vergelijking van zichtlijnen door dezelfde poort bij een nabije en een verder weg gelegen camera.
Camerapositie en perspectief. Dichtbij valt een groter deel van de achtergrond binnen beeld; verder weg een kleiner deel. Schematisch weergegeven, niet op schaal.

Tele versus groothoek

Stel dat ik vanaf exact dezelfde plek eerst een tele-opname maak en daarna een groothoekopname. In de groothoekfoto zie ik veel meer van de omgeving en staat de poort veel kleiner in beeld.

Kijk ik in die groothoekfoto vervolgens alleen naar precies hetzelfde gedeelte dat bij de langere zoomstand beeldvullend wordt weergegeven, dan staan de poort en de achtergrond onderling nog steeds in dezelfde verhouding.

Je kunt uit de groothoekopname precies het gedeelte uitsnijden dat in de ingezoomde opname zichtbaar is en dat vervolgens vergroten. De poort en de achtergrond blijken dan in dezelfde onderlinge verhouding te staan.

De beeldhoek verandert. Het perspectief niet.

Schematische brede en smalle beeldhoek vanuit één ongewijzigde camerapositie.
Zelfde standpunt, andere beeldhoek. De uitsnede verandert, het perspectief niet.

Waarom noemen we dit verschijnsel ‘compressie’?

Bij een langere brandpuntsafstand of verdere zoomstand moet je verder van je onderwerp gaan staan als je datzelfde onderwerp even groot in beeld wilt houden.

Daardoor verandert je camerapositie. Vanuit die grotere afstand worden de onderlinge verhoudingen tussen voorgrond en achtergrond anders weergegeven. De achtergrond lijkt groter en dichter bij het onderwerp te staan.

‘Telecompressie’ is daarom een begrijpelijke beschrijving van wat je ziet. Maar de lens drukt de ruimte niet werkelijk in elkaar. Het veranderde standpunt veroorzaakt het veranderde perspectief.

Wat kun je hiervan meenemen?

Perspectief wordt bepaald door de positie van de camera. Brandpuntsafstand bepaalt vanuit die positie vooral hoeveel van de scène in beeld komt.

Niet de lens haalt de achtergrond naar voren. Jij verplaatst de camera.

Als je verder inzoomt maar de poort even groot in beeld wilt houden, moet je verder naar achteren. Daardoor verandert je standpunt — en daarmee het perspectief. Vanuit die nieuwe positie zie je door de poort een kleiner gedeelte van de achtergrond. Dat gedeelte wordt groter in de foto weergegeven en lijkt daardoor dichterbij.

TERUG NAAR FOTOTECHNIEK

Fototechniek.Over de techniek achter een foto.