De eerste PC's · 01 / 11
De 386 SX
Ik was rond de twintig toen ik mijn eerste PC samenstelde: een 386 SX, eind jaren tachtig.
Scroll verderBeeldbron
Historisch SC386SX-moederbord — Rjluna2 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0. Voor deze header uitgesneden en verkleind; AVIF/WebP-export. De afgeleiden behouden dezelfde licentie.
01 · 386 SX
De 386 SX. En dan zelf bouwen.
Een hele pc, zelf samengesteld
Ik was rond de twintig toen ik mijn eerste PC samenstelde: een 386 SX, eind jaren tachtig. Ik wilde een pc die serieus wat kon, maar het budget moest wel enigszins in de buurt van de werkelijkheid blijven. De duurdere 386 DX was een aantrekkelijke machine, alleen niet voor mijn portemonnee. Daarom werd het de SX. Dit was in wezen een soort armelui's 386.
Ik kocht een moederbord, een behuizing en de benodigde kaarten en bouwde alles zelf op. De kast was een midi-tower. Op het moederbord zaten ISA-slots waarin je uitbreidingskaarten kon plaatsen, en rijen voetjes voor losse geheugenchips. Niet alle voetjes waren gevuld. Dat laatste zou natuurlijk niet lang zo blijven.

De 386 SX hoorde bij een periode waarin je een pc nog heel zichtbaar uit afzonderlijke onderdelen samenstelde. Een videokaart, een geluidskaart, later een modem: je kon het letterlijk aan de machine toevoegen. USB bestond voor ons nog niet, en ook PCI hoorde nog niet bij deze generatie. De ISA-kaarten waren forse printplaten met connectoren, chips en allerlei kleine onderdelen. Je zag waar je geld naartoe was gegaan.
Het was niet alleen een computer bouwen. Het was ook alvast bedenken wat er later nog aan uitgebreid kon worden.
Een zak geheugenchips
Een van de dingen die me nog helder voor de geest staan, is hoe ik het geheugen uitbreidde. Mijn moederbord had voetjes waarin je losse IC's kon prikken. Ik herinner me zelfs dat ik om het geheugen te upgraden een hele zak vol van die chips kocht. Dan was het thuis een kwestie van voorzichtig plaatsen, de pootjes in de juiste richting, en de lege plekken op het bord langzaam vullen.
Mijn moederbord had niet alleen die DIP-voetjes, maar ook SIPP-geheugenmodules met uitstekende pinnetjes. Dat herinner ik me uitdrukkelijk; het exacte moederbordmodel weet ik niet meer.

Dat klinkt nu bijna onwerkelijk. Tegenwoordig klik je meestal een complete geheugenmodule in een sleuf. Destijds kon geheugen uitbreiden bestaan uit een flink aantal afzonderlijke zwarte IC's, stuk voor stuk in hun voetjes gedrukt. Soms moest je bovendien met jumpers een geheugenconfiguratie aangeven. Het principe herinner ik me nog goed.
Het was heerlijk tastbare techniek: je zag het geheugen van je computer letterlijk groeien.
DIP, SIPP en SIMM: wat stak je in het moederbord?
Bij DIP heeft iedere chip twee rijen pootjes. Een SIPP is een printplaatje met meerdere chips en een rij uitstekende pinnetjes. Een 30-pins SIMM gebruikt contactvlakjes langs de rand van de module. De aansluiting, geheugenbanken en jumperinstellingen hangen van het moederbord af.
Welke chipbank en jumperstand bij mijn exacte bord hoorden, weet ik niet meer.
Mijn bord had zowel DIP-voetjes als SIPP-modules. Het precieze model weet ik niet meer. De technische documentatie van een NEAT-386SX-bord laat zien dat zulke combinaties bestonden; ze identificeert mijn bord niet.

Wat betekende die SX eigenlijk?
Een 386 SX was een bijzondere eend in de bijt. Er zat een echte 32-bits processorarchitectuur in, met 32-bits registers en instructies. Maar naar de buitenwereld — moederbord en geheugen — liep de gegevensuitwisseling via een 16-bits databus. De 386 DX had daar een 32-bits externe databus tegenover staan.
De SX was dus niet een processor die alleen maar deed alsof hij 32-bits was. Technisch ligt het net anders: de rekenmogelijkheden waren 32-bits, alleen de weg naar het geheugen was smaller. Daardoor konden goedkopere systemen worden gebouwd, met minder complexe en vaak voordeligere hardware rondom de processor. Fijn voor mijn beperkte portemonnee als prille twintiger.
Dat was nu precies wat ik nodig had: veel van de nieuwe mogelijkheden, zonder de prijs van de duurste uitvoering.
386SX en 386DX naast elkaar
| Onderdeel | 386SX | 386DX |
|---|---|---|
| Intern | 32-bits | 32-bits |
| Externe databus | 16-bits | 32-bits |
| Externe adresbus | 24-bits | 32-bits |
| Fysiek adresbereik | max. 16 MB | max. 4 GB |
Een smaller extern pad hielp de systeemkosten beperken. De maximale adresruimte van de processor is bovendien niet hetzelfde als wat een bepaald moederbord aan geheugen ondersteunt.
Rekenen, kijken en luisteren
Mijn uitbreidingsdrang stopte bepaald niet bij het geheugen. Ik plaatste ook een bijpassende floating-point-coprocessor: extra hardware voor bepaalde rekenkundige bewerkingen met kommagetallen. Ik merkte daar eerlijk gezegd niks van. Maar de pc was wel weer een stukje completer. Uitbreidingsonzin dus eigenlijk...
Meer kleur op het scherm
Met de VGA-kaart kwam vervolgens echt een grote sprong in beeldkwaliteit. Ik herinner me vooral de ontdekking dat zo'n pc ineens serieus grafisch werk kon leveren. Mijn CRT-monitor kon VGA weergeven. De standaard-VGA-modi boden bijvoorbeeld 640 × 480 pixels in 16 kleuren, of 320 × 200 pixels in 256 kleuren. Dat zijn twee verschillende combinaties, maar wat ik me herinner is de kleurenpracht, en de fraaie resolutie. Ongekend. Tot dan toe hadden we EGA of CGA.

Voorbeeldpaletten bij dezelfde resolutie: meer kleuren, niet meer pixels. Eigen uitlegillustraties. EGA kon ook 640 × 350 weergeven; VGA bood daarnaast 640 × 480 in 16 kleuren.

En het geluid!
De gewone pc-speaker kon piepen en bliepen, maar daar hield het ook op. Een Sound Blaster was echt next-level. Plotseling had je gedigitaliseerd geluid, muziek en nieuwe mogelijkheden voor games. Natuurlijk moest zo'n kaart erin.
Wat ik speelde, stond op het scherm
Later ontdekte ik wat er via MIDI allemaal kon. Er kwam een MIDI-keyboard bij; met muzieksoftware kon ik noten opnemen en op een scherm laten verschijnen. Ik herinner me Cakewalk, en later ook de naam SONAR. Deze ontdekking was bijzonder: wat je speelde, kon de computer vastleggen en bewerken. De pc werd ook een instrument én een hulpmiddel voor muzieknotatie.

CGA, EGA, VGA — en MIDI
| Adapter | Modus | Kleuren tegelijk |
|---|---|---|
| CGA | 320 × 200 | 4 |
| CGA | 640 × 200 | 2 |
| EGA | 640 × 350 | 16 uit 64 |
| VGA | 640 × 480 | 16 |
| VGA | 320 × 200 | 256 |
Meer pixels en meer kleuren waren afzonderlijke keuzes. Op een 4:3-monitor waren de pixels van een 320 × 200-modus niet vierkant.
MIDI verstuurt speelopdrachten, zoals welke noot begint en hoe hard die is aangeslagen. Het is geen opname van een geluidsgolf. Een sequencer kan die opdrachten bewaren en bewerken; een instrument of andere klankbron maakt er geluid van. Cakewalk en SONAR horen bij verschillende momenten in mijn pc-verhaal, niet bij één vastgestelde 386-installatie.
Veertig megabyte. En toen honderd.

Mijn eerste harde schijf was 40 MB. Dat was bruikbare opslag, al was die ruimte in deze tijd altijd te klein. Ik wilde dan ook maar wat graag meer. Veel meer.
Ik herinner me een rit op mijn brommertje van IJmuiden naar Beverwijk. Daar kocht ik een harddisk van het merk Kalok, met maar liefst 100 MB opslagruimte. Prijs: 1.100 gulden. Een absurde uitgave voor wat we vandaag een verwaarloosbare hoeveelheid opslag zouden noemen. Omgerekend (met inflatiecorrectie) naar nu is dat ongeveer 1250 euro. Bespottelijk veel geld voor een harde schijf.
Hoe dan ook: met die schijf veilig onder mijn jas reed ik naar huis. Tenminste, veilig tot het moment dat ik het ding bij thuiskomst op straat liet vallen. Een harde klap. Ik kon wel door de grond zakken, net als die harde schijf.
Eenmaal aangesloten bleek hij het gelukkig nog te doen. Maar bij zoeken en schrijven klonk er iets dat verdacht veel leek op:
KALOK. KALOK. KALOK.
Of dat door de val kwam of door de ontwerpafdeling van Kalok was voorzien, zullen we nooit weten. De schijf draaide in elk geval. En werkte. En ik had honderd megabyte.
TERUG NAAR DE EERSTE PC'S
